Pecha Kucha: ben jij als spreker de riksjarijder van je publiek?

Prietpraat. Wat een prachtig woord. Ook al heeft het een negatieve betekenis. Woordenboeken omschrijven prietpraat als kletspraat, nonsens of onzin. Ik heb veel onzin verkocht. Zeker toen ik Bestuurskunde studeerde in Leiden. Mijn politieke ambities zette ik kracht bij met prachtige volzinnen. Uitgesproken à la Ruud Lubbers, de grootmeester in ‘veel vertellen en weinig zeggen’. Mijn spreekbeurt over ‘De opkomst en ondergang van de Boerenpartij’ zal ik nooit vergeten. Vooral de reactie van professor Daalder loog er niet om: “Kom sneller ter zake. Je verkoopt te veel prietpraat.” Laat prietpraat nu de letterlijke vertaling zijn van Pecha Kucha, de Japanse presentatievorm waarvoor ik in 3 etappes een warm pleidooi houd. Heel mooi die schijnbare tegenspraak. 

Ontworstelen

De afgelopen tien jaar heb ik honderden hbo-studenten getraind in overtuigend presenteren. Ik heb genoten van de groei die ze in enkele weken doormaakten. Het eindresultaat was in 95 procent van de gevallen een genot voor de zintuigen. Stap voor stap wisten onzekere jongens en meisjes zich te ontworstelen aan een diepgeworteld misverstand: overtuigend presenteren is alleen weggelegd voor professionals. Lange tijd dacht ik dat een presentatie van 10 á 12 minuten het summum was. Veel langer is de natuurlijke spanningsboog van het luisterende publiek immers niet. Dankzij de Pecha Kucha weet ik sinds enkele maanden beter. Als je een Pecha Kucha houdt, krijg je niet de tijd om prietpraat te verkopen.  Vandaag geef ik je opnieuw 6 tips en een inkijkje in de Japanse cultuur. De eerste 6 tips kun je lezen in ‘Word een zwaargewicht in presenteren met Pecha Kucha’.

Tip 7: Kwaliteit vraagt om TIJD en prioriteit

Japan staat bekend om zijn theeceremonie. Het zetten en drinken van (poeder)thee verloopt al eeuwenlang volgens strikte rituelen. Met tal van gracieuze, voorgeschreven gebaren en handelingen drinken Japanners hun ‘kopje thee’. Ze spreken over ‘o-cha’, wat eerbiedwaardige thee betekent. Overtuigend presenteren vraagt om TIJD en prioriteit. Daarmee heeft een presentatie veel weg van het Japanse theeritueel. Neem je niet voldoende tijd, dan word je verhaal een slap aftreksel van wat het moet zijn. Net als thee moet een presentatie ‘trekken’ om op smaak te komen.

Tip 8: Zorg met vragen en stellingen voor interactie

Japanners hebben eeuwenlang in een isolement geleefd. Via de Nederlandse handelspost Deshima verliep het eerste contact met de buitenwereld. De afgelopen jaren heb ik veel presentaties gezien waarbij de sprekers zich geïsoleerd opstelden. Overtuigend presenteren is geen geïsoleerde bezigheid. Je staat er als spreker niet voor jezelf, maar voor je publiek. Een goed verhaal blinkt uit door interactie. Hoe zorg je daarvoor? Betrek je publiek erbij door vragen te stellen en stellingen te poneren. Bereid je wel goed voor op mogelijke antwoorden en reacties. Daarmee vergroot je je autoriteit.

Tip 9: Illustreer je verhaal met persoonlijke anekdotes

Ongetwijfeld ken je het spreekwoord ‘Van hier tot Tokio’. Niet alles wat van ver komt is beter of overtuigender. Het is opvallend hoe snel sommige sprekers teruggrijpen naar algemeenheden, abstracte begrippen of andermans aangelegenheden. Niet doen. Blijf liever dicht bij jezelf. Persoonlijke verhalen, anekdotes en ervaringen zorgen voor herkenning. Het is prettig als lezers zich ‘iets’ kunnen voorstellen bij wat je vertelt. Past een persoonlijke anekdote wel in een zakelijke Pecha Kucha? Jouw luisteraars zijn ook mensen die elke dag – thuis en op het werk – van alles en nog wat beleven. Kortom: een persoonlijke anekdote of ervaring is een uitstekende metafoor om zakelijke thema’s aan te kaarten. Pas wel op voor overdrijving en onwaarheden, want je publiek prikt daar gemakkelijk door heen.

Dia 10: Loods je publiek door je Pecha Kucha

Riksjarijders bepalen grotendeels het straatbeeld in veel Zuidoost-Aziatische steden. Zowel voor inwoners als toeristen is de riksja een goedkope vorm van vervoer. De riksja heeft zijn roots in Japan. De meeste riksjarijders kennen de kortste route van A naar B en geven onderweg graag toeristische informatie. Als spreker of presentator ben je ook een soort riksjarijder voor je publiek. Je loodst je luisteraars via een begin en een middenstuk naar de eindbestemming: het doel van je Pecha Kucha. Daarin bepaal jij het tempo en de route. Onderweg mag je best een keer stoppen. Om even op adem te komen. Om te reflecteren of om te controleren of je publiek je verhaal begrijpt en kan volgen. En natuurlijk om vragen te beantwoorden.

Tip 11: Beperk en schrap

Japanners zijn zeer bedreven in het kweken van bonsaiboompjes. Letterlijk betekent bonsai ‘boom in de pot’. Door te snoeien en takken te manipuleren ontstaan sierlijke boompjes. Vergelijk je presentatie eens met het kweken en onderhouden van zo’n Japans Bonsaiboompje. Oeverloos uitweiden over meerdere onderwerpen is niet verstandig. Houd je onderwerp klein en ‘snoei’ overbodige ballast weg. De kunst van het weglaten geldt niet alleen voor tekstschrijven. Probeer ook in je Pecha Kucha kort en krachtig de kern van je boodschap te raken. Verschillende oneliners typeren dit ambacht: “Schrijven is schrappen” (Godfried Bomans), of “In der Beschränkung zeigt sich erst der Meister” (Goethe). Een overtuigende presentatie heeft tijd nodig om te bezinken. Leg je verhaal dus regelmatig aan de kant en kijk er met een frisse blik naar. Houd ondertussen je rode pen bij de hand: om te schrappen, te nuanceren en te verbeteren.

Tip 12 Vertel een verhaal

Kamishibai-vertellers zijn meesters in de vertelkunst. Kamishibai is een traditionele Japanse vertelvorm. ‘Kami’ betekent papier. ‘Shibai’ staat voor drama. Papieren drama dus. Een kamishibai bestaat uit een aantal kaarten. De ene kant bevat afbeeldingen, aan de andere kant staat een tekst. De kaarten worden als een beeldrol in een houten miniatuurtheater geplaatst. Japanse monniken trokken rond op de fiets met achterop een houten theater. Onderweg vertelden ze moraliserende verhalen, met de beeldrol als ondersteuning. De moraal van dit verhaal: vertel je Pecha Kucha zo beeldend mogelijk. Een beeldverhaal beklijft veel beter bij je luisteraars dan een opsomming van feiten.

3-luik met presentatietips

De serie ‘Overtuigend presenteren met een Pecha Kucha – met in totaal 18 presentatietips – bestaat uit:

1. Word een zwaargewicht in presenteren met Pecha Kucha (deel 1)
2. Pecha Kucha: ben jij als spreker de riksjarijder van je publiek? (deel 2)
3. Vermaak en informeer als een geisha tijdens je Pecha Kucha (deel 3)

Heb je zelf tips voor overtuigend presenteren? Schroom niet om ze hier te delen.